Nachtdienst en gezondheid

Ongeveer 10% van de werknemers in Nederland werkt regelmatig ‘s nachts.
Uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat zowel ploegenarbeid als onregelmatige arbeid een negatieve invloed kunnen hebben op de gezondheid en het sociale leven van de werknemer.

Mogelijke negatieve effecten van nachtdiensten

Er is veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar mogelijke negatieve effecten van nachtdiensten. De belangrijkste negatieve effecten worden veroorzaakt door:
De invloed van de biologische klok.
De mens kent een 24-uurs ritme (biologische klok) dat is gebaseerd op de afwisseling van dag en nacht. Dit ritme leidt er toe, dat de mens overdag is ingesteld op activiteiten en ‘s nachts op rust. Vrijwel alle fysiologische processen houden zich vrij strikt aan dit ritme, zoals lichaamstemperatuur, productie van hormonen en maagsappen en de urine-uitscheiding. In een periode van nachtarbeid wordt dit (circadiane) ritme verstoord omdat de waak/ slaapcyclus wordt omgekeerd. De aanpassing van de lichamelijke functies aan deze omgekeerde waak/slaapcyclus is niet volledig. Dit kan problemen met de gezondheid veroorzaken in de zin van maag/darmstoornissen en slaapstoornissen.

• De invloed van licht en donker

Voor een goede harmonie van onze lichaamsprocessen is ritmische afwisseling van licht en donker noodzakelijk. Onder invloed van licht wordt in onze hersenen het ‘donkerhormoon’ melatonine onderdrukt. Overdag circuleert er geen melatonine in ons lichaam. Pas in de avonduren wanneer het licht minder is geworden, komt de productie weer op gang zodat er tegen bedtijd voldoende is aangemaakt om te kunnen slapen. Slapen overdag geeft meer instabiele slaapperiodes en meer wekmomenten en dus minder herstelslaap. Minder herstel kan leiden tot chronische slaapklachten, problemen met de spijsvertering, hoofdpijn en vermoeidheid.

• De invloed van een ongezonde leefstijl

Er wordt over het algemeen meer gerookt, minder bewogen en slechter gegeten.

• De invloed van het werken op onregelmatige tijden

Het werken op uren dat anderen vrij zijn kan negatief inwerken op het gezins- en sociale leven.

• De invloed op het prestatieniveau

Het prestatieniveau van de werknemer ligt vaak lager. Dit komt met name door vermoeidheidsverschijnselen. De vermoeidheidsverschijnselen nemen bij een serie opeenvolgende ochtend- en nachtdiensten toe.

• De invloed op de waakzaamheid

Gebleken is dat ‘s nachts relatief meer ongelukken voorkomen.

Persoonlijke factoren

De mate waarin de gevolgen zich voordoen kan per persoon verschillen. Het is mede afhankelijk van de individuele fysieke en sociale omstandigheden. Bijvoorbeeld de leeftijd (naar mate men ouder wordt zijn er meer klachten) en de woonomgeving (een rustige omgeving geeft minder slaapproblemen) spelen een rol. Ook avondmensen hebben vaak wat meer speling om schommelingen op te vangen dan ochtendmensen.

Voordelen
Tegenover de genoemde mogelijke negatieve effecten staan een aantal voordelen zoals:

• de geldtoeslag
• meer variatie in tijd
• een beter werkklimaat (rustige werksfeer, grote saamhorigheid, grotere eigen verantwoordelijkheid)

Tips en adviezen voor een gezonde leefstijl

Zoals beschreven kan nachtwerk een negatieve invloed hebben op de gezondheid. Aandacht voor een gezonde leefstijl kan het risico op klachten verminderen. Hieronder volgen de belangrijkste aandachtspunten:

• Drink voldoende (mede in verband met het feit dat ‘s nachts minder stoffen worden geproduceerd die nodig zijn voor de spijsvertering).
• Eet op regelmatige tijden (vooral gezond en licht verteerbaar voedsel, sla geen warme maaltijden over).
• Zorg voor voldoende beweging en ontspanning.
• Een goed rooster afgestemd op de aanpassing van het dag- en nachtritme (wie niet went hoeft ook niet terug te schakelen).
• Zorg overdag voor een rustige, donkere slaapomgeving.
• Houdt ‘s nachts rekening met een daling van de lichaamstemperatuur.
• Een toename in leeftijd gaat gepaard met een slechtere aanpassing aan de wisseling van diensten. Daarom is het naarmate de leeftijd vordert belangrijker om aandacht te besteden aan een gezonde leefstijl.
• Literatuur beschrijft dat lichttherapie zinvol kan zijn voor verbetering van het welzijn en de prestatie van nachtwerkers (door onderdrukking van het slaaphormoon).